ΕΔΡΑ e-learning

Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2017 15:42

Αυτισμός και Παιγνιοθεραπεία

By 

Γράφουν οι Γραμμένου Μαριάννα & Τιτόκη Μαρία , Λογοθεραπεύτριες του
Ψυχοπαιδαγωγικού Κέντρου ‘‘Ιλιαχτίδα ΙΙ’’,
του Κοινωνικού Φορέα Κ.Σ.Δ.Ε.Ο «ΕΔΡΑ»

ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ

Ορισμός

Ο όρος «αυτισμός» προέρχεται από τον ελληνικό όρο «αυτός». Θεωρείται μια πολύ παραγοντική διαταραχή, όπου επηρεάζεται από γενετικούς, νευρολογικούς, περιβαλλοντικούς και ανοσολογικούς παράγοντες. Χαρακτηρίζεται ως μια σοβαρή ψυχοπνευματική διαταραχή που παρουσιάζεται συνήθως στους πρώτους μήνες της ζωής ενός παιδιού και διαρκεί για όλη την υπόλοιπη ζωή του και προσδιορίζεται από (α) ποιοτικές βλάβες στην αμοιβαία κοινωνική αλληλεπίδραση, στην επικοινωνία, στη φαντασία καθώς και στη συμπεριφορά και (β) την παρουσία περιορισμένων, επαναληπτικών και στερεοτυπικών προτύπων συμπεριφοράς, ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων.

Ενδείξεις

Παρά τις όποιες δυσκολίες ή παγίδες που κρύβονται στην προσπάθεια κατανόησης και διάγνωσης του αυτισμού, υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις που μπορούν να αποτελέσουν προπομπούς για τη διαπίστωση του αυτισμού.
Όπως παρατηρεί η Siff Exkorn ο αυτισμός μπορεί να γίνει αντιληπτός από τις εξής στάσεις συμπεριφοράς του παιδιού:
• αν δεν «μπαμπαλίζει», δείχνει κάπου ή κάποιον με τα δάχτυλά του ή δεν κάνει γενικότερα κάποιες χειρονομίες με νόημα από την ηλικία του ενός έτους ,
• αν δεν έχει μιλήσει καθόλου μέχρι την ηλικία των δεκαέξι μηνών,
• αν δεν έχει αναπτύξει την ικανότητα να συνδυάζει δύο λέξεις μέχρι την ηλικία των δύο ετών,
• αν δεν ανταποκρίνεται στο άκουσμα του ονόματός του,
• αν χάνει τις δεξιότητές του αναφορικά με τη χρήση της γλώσσας ή τις κοινωνικές συναναστροφές,
• αν αποφεύγει την απευθείας επαφή με τα μάτια,
• αν φαίνεται να μην γνωρίζει πώς να παίξει με τα παιχνίδια,
• αν παρατάσσει σε υπερβολικό βαθμό τα παιχνίδια του ή άλλα αντικείμενα,
• αν φαίνεται να είναι δεμένο με ένα συγκεκριμένο παιχνίδι ή αντικείμενο,
• αν δεν χαμογελάει,
• αν κατά διαστήματα δείχνει να έχει προβλήματα ακοής.

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΩΣ ΜΕΣΟ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Το παιχνίδι ως μέσο θεραπείας χρησιμοποιείται από αρκετά παλιά. Το θεραπευτικό παιχνίδι διαφέρει από το κανονικό παιχνίδι. Η διαφορά είναι ότι ο ειδικός βοηθάει το παιδί να αναγνωρίζει και να λύνει τα προβλήματα του με τρόπο όμως φυσικό, όπως μαθαίνουν να αναγνωρίζουν το περιβάλλον τους. Μέσω της θεραπείας του παιχνιδιού (παιχνιδοθεραπεία) τα παιδιά μαθαίνουν να διαμορφώνουν την συμπεριφορά τους ανάλογα με την κατάσταση την οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν, να εκφράζουν τα συναισθήματα τους, μαθαίνουν να επικοινωνούν, να αναπτύσσουν τις δεξιότητες τους, να αναπτύσσουν κοινωνικές σχέσεις. Η θεραπεία αυτή στηρίζεται στο ότι το παιχνίδι είναι το μέσο έκφρασης συναισθημάτων, σκέψεων, επιθυμιών και πολλές φορές μέσο επικοινωνίας.
Η θεραπεία μέσω παιχνιδιού δεν είναι κάτι γενικό, έχει τη βάση της σε θεωρητικές προσεγγίσεις. Οι λέξεις που γνωρίζει το παιδί είναι το υλικό του και η γλώσσα του είναι το παιχνίδι, έτσι τα παιδιά μαθαίνουν να κάνουν σωστή χρήση τις γλώσσας, να αναπτύσσουν ελλιπείς συναισθηματικές, κοινωνικές ή τεχνικές δεξιότητες (τέτοιες ελλείψεις έχουν και τα παιδιά με αυτισμό) και να βελτιώνεται συνεχώς η γνωστική τους ανάπτυξη.
Οι ειδικοί που χρησιμοποιούν τρόπους θεραπείας παιχνιδιού υποστηρίζουν πως επιφέρουν επιθυμητά αποτελέσματα, δηλαδή σχεδόν πάντα παρατηρείται βελτίωση των ψυχοκοινωνικών λειτουργιών αλλά και της επικοινωνίας του παιδιού.

ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟΥ

Υπάρχει ένα μεγάλο πεδίο εκπαιδευτικών και θεραπευτικών επιλογών για τα παιδιά με αυτισμό που χρησιμοποιούν το παιχνίδι. Οι περισσότερες παρεμβάσεις που βασίζονται στο παιχνίδι στοχεύουν στα παιδιά της πρώτης παιδικής ηλικίας και λίγες στα μεγαλύτερα παιδιά. Ορισμένες γενικές στρατηγικές παρέμβασης και βελτίωσης του παιχνιδιού των παιδιών με αυτισμό είναι οι εξής:
• Τα παιδιά με αυτισμό λειτουργούν καλύτερα σε επίπεδο ελεύθερου παιχνιδιού, εάν τους προσφερθεί μία ανταμοιβή ή εάν ο ενήλικος οργανώσει το παιχνίδι, εάν δηλαδή το παιχνίδι κινητοποιηθεί εξωτερικά.
• Τα παιδιά με αυτισμό μπορούν να ωφεληθούν από δραστηριότητες παιχνιδιού, εάν δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους. Χρειάζεται μεγάλη σκέψη από τον ενήλικο, ώστε να δημιουργήσει καταστάσεις, που τα παιδιά θα βρουν διασκεδαστικές και έτσι, θα ενθαρρυνθούν να αλληλεπιδράσουν. Η κινητοποίηση των παιδιών με αυτισμό εξαρτάται συχνά από την ικανότητά μας να επιλέξουμε συναρπαστικό υλικό παιχνιδιού και να το παρουσιάσουμε με έναν τρόπο που να έχει νόημα για το παιδί.
• Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την κινητοποίηση των παιδιών, τα θέματα και το
περιεχόμενο των παιχνιδιών που θα επιλεγούν να είναι κατάλληλα για την ηλικία τους. Για παράδειγμα, πρέπει να αποφεύγεται η χρήση παιχνιδιών βρεφικής ηλικίας από παιδιά με αυτισμό σχολικής ηλικίας, γιατί στιγματίζει περισσότερο το παιδί στο κοινωνικό του περιβάλλον. Επίσης, υπάρχει υψηλότερη κοινωνική αλληλεπίδραση ανάμεσα σε συνομηλίκους, όταν τα επιλεγόμενα παιχνίδια ανταποκρίνονται στο επίπεδο ανάπτυξης των παιδιών.
• Έχει διαπιστωθεί ότι τα παιχνίδια που επιλέγει το ίδιο το παιδί με αυτισμό συνιστούν το καλύτερο μέσο για την υποστηρικτική παρέμβαση. Αυτή η δραστηριότητα προσφέρει ευκαιρίες συμμετοχής στο παιχνίδι και αλληλεπίδραση με το συμπαίκτη του. Στο κοινό παιχνίδι (π.χ. παιδιού με θεραπευτή, με γονιό ή με κάποιο άλλο παιδί), όσο απλές και μονότονες και αν είναι οι ενέργειες, προσφέρονται δυνατότητες στο συμπαίκτη να εισάγει μικρές αλλαγές σταδιακά στο παιχνίδι, με στόχο την τροποποίηση της συμπεριφοράς του παιδιού με αυτισμό. Προϋπόθεση γι’ αυτό αποτελεί πάντα η διατήρηση και η ενίσχυση της χαράς στο παιχνίδι. Οι κινητικές, επίσης, δραστηριότητες (κούνια, τρέξιμο, κ.λ.π.) είναι ευχάριστες και αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για τα παιδιά με αυτισμό, γιατί ενεργοποιούνται οι αισθησιοκινητικοί μηχανισμοί τους.
• Συχνά τα παιδιά χαίρονται και κινητοποιούνται περισσότερο, όταν ένας ενήλικος
«υπερβάλλει», κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού και προβαίνει σε απότομες κινήσεις και ζωηρό παιχνίδι. Η θετική και ενθουσιώδης διάθεση του θεραπευτή κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική. Επίσης, πρέπει να επιλέγονται παιχνίδια που μπορούν να τραβήξουν την προσοχή του παιδιού και να δημιουργήσουν συναισθηματική φόρτιση, καθώς και παιχνίδια, που είναι διασκεδαστικά και συναρπαστικά και συντελούνται υπό ευχάριστες συνθήκες.
• Οι περισσότερες δραστηριότητες παιχνιδιού απαιτούν κοινωνικές και πρακτικές
δεξιότητες. Όταν υπάρχουν σύνθετες κοινωνικές απαιτήσεις για τα παιδιά, το περιεχόμενο των δραστηριοτήτων παιχνιδιού πρέπει να κρατιέται απλό, και το αντίστροφο, όταν το πρακτικό μέρος είναι πιο σύνθετο, οι κοινωνικές απαιτήσεις πρέπει να είναι μικρότερες.

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΙΧΝΙΔΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Εν κατακλείδι, η παιχνιδοθεραπεία κάνει τα παιδιά να είναι πιο υπεύθυνα και να μπορούν να μάθουν πιο αποτελεσματικές στρατηγικές. Επίσης μπορούν από μόνα τους να εφευρίσκουν δημιουργικές και καινούριες λύσεις στα προβλήματά τους, να σέβονται και να αποδέχονται τον εαυτό τους όπως είναι αλλά και τους άλλους ανθρώπους. Δίνει την ικανότητα στα παιδιά να γνωρίζουν πώς να βιώνουν και πως να εξωτερικεύουν τα συναισθήματά τους καθώς και το πώς να καλλιεργούν ενσυναίσθηση και σεβασμό για σκέψεις και συναισθήματα άλλων. Έτσι τα παιδιά θα είναι πιο κοινωνικά στις διάφορες σχέσεις τους και θα έχουν αναπτύξει και αυξήσει την αυτοεκτίμηση τους έτσι ώστε να είναι πιο σίγουροι για τις ικανότητες τους.

Βιβλιογραφικές Αναφορές και Πηγές :
Beyer, J., & Gammeltoft, L. (2000). Autism and Play. London and Philadelphia: Jessica Kingsley Publishers.
• Cattanach, A. (2003).
Θεραπεία μέσω του παιχνιδιού/ μετ. Φωτεινή Μεγαλούδη. Αθήνα: Σαββάλας.
• Γενά, Α. (1996). Αξιολόγηση, θεραπεία και εκπαίδευση ατόμων με αυτισμό. Στο ανθολόγιο: Γ. Μπουλουγούρης (Επιμελητής έκδοσης). Θέματα γνωσιακής και συμπεριφοριστικής παρέμβασης (Τόμος Γ΄) (σελ.69-93). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
• Farrell, W. (2006), The effective teacher’s guide to autism and communication difficulties, London-New York: Routledge.
• Φωτεινή Γρηγορίου, Κατάσταση νοητικών καταστάσεων σε παιδιά με αυτισμό, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής.
• Κυπριωτάκης, Β. Α. (1997), Τα αυτιστικά παιδιά και η αγωγή τους (2η έκδοση). Ηράκλειο, (αυτοέκδοση).
• Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου, Γιώργος Παπαγρηγορίου, Παιχνιδοθεραπεία.
• Μπεζεβέγκης, Η. Γ. (1985). Θέματα Εξελικτικής Ψυχολογίας: Εξελικτική Ψυχοπαθολογία (τόμος Α΄). Αθήνα (αυτοέκδοση).
• Rutter, M. (1990), ΝηπιακόςΑυτισμός, ΕλληνικάΓράμματα.
• Siff Exkorn, K. (2005), The autism sourcebook, United States: PerfectBound.
• Williams, C. – Barry Wright (2004), How to live with Autism and Asperger Syndrome, London and Philadelphia: Jessica Kingsley Publishers.
• Wolfberg, P. J. (1999). Play and Imagination in Children with Autism. New York: Teachers College Press.
• E
πίσημηΙστοσελίδαΔιαταραχήςΑυτισμού www.Autismhellas.gr.

Διαβάστηκε 466 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 03 Νοεμβρίου 2017 15:52
Βρίσκεστε εδώ: Home ΑΡΘΡΑ Αυτισμός και Παιγνιοθεραπεία